İzmir'de Bokaşi Kompostuna Yoğun İlgi

İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay tarafından başlatılan bokaşi kompost uygulaması, İzmir'de organik atıkların evde geri dönüştürülmesini teşvik ediyor ve büyük ilgi görüyor. Bugüne kadar 4 bin 556 eve ulaşan proje kapsamında, Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı, çeşitli ilçelerde 128 bokaşi kompost eğitimi düzenleyerek kent sakinlerini sürdürülebilir atık yönetimi sistemine dahil etti.

Dönüşüme Evde Başla Projesi Büyüyor

Dr. Cemil Tugay'ın sürdürülebilir atık yönetimi vizyonu çerçevesinde hayata geçirilen “Dönüşüme Evde Başla” projesi, şehir genelinde yayılmaya devam ediyor. Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı Kompost Üretimi ve Geri Kazanım Şube Müdürlüğü tarafından yürütülen bu girişim, sağlıklı toprakların korunması, organik atıkların kaynağında değerlendirilmesi ve sürdürülebilir tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması hedeflerini taşıyor. Son olarak Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi'nde düzenlenen etkinlikte, İyi Tarım İzmir uygulaması üzerinden başvuran ve uygun görülen 105 vatandaşa daha bokaşi kompost seti teslim edildi. Böylece 2026 yılının ocak ayında başlayan projede dağıtılan set sayısı 4 bin 556'ya ulaştı.

Gerçekleştirilen eğitimlerde, katılımcılara evsel organik atıkların kaynağında nasıl ayrıştırılacağı, bokaşi yöntemiyle ön kompost üretimi ve elde edilen ürünün toprak verimliliğine katkıları hakkında uygulamalı bilgiler sunuldu. Uygulama sayesinde organik atıklar yeniden toprağa kazandırılıyor. Kompost üretmek istemeyen vatandaşlardan toplanan ön kompostlar, Konak Kadifekale Mahalle Bostanı'nda toprağa karıştırılarak organik maddenin doğa döngüsüne tekrar katılması sağlanıyor.

Bokaşi Kompost Nedir ve Nasıl Kullanılır?

Japonca'da “fermente organik madde” anlamına gelen bokaşi kompostu, mutfaklardan çıkan meyve, sebze, yemek artıkları, çay ve kahve posası gibi organik atıkların kapalı kovalar içinde koku, sinek ve haşere oluşturmadan fermente edilmesini sağlayan çevre dostu bir yöntemdir. Oksijenin sınırlı olduğu bir ortamda faydalı mikroorganizmalar aracılığıyla gerçekleşen bu fermantasyon süreci, organik atıkların çürümeden değerlendirilmesine olanak tanır. Evde kolayca uygulanabilen ve apartman yaşamına uygun olan bu sistem, günlük kullanımda pratiklik sunar. Süreç sonunda elde edilen fermente ürün, toprağın yapısını iyileştiren ve besin değeri yüksek bir toprak düzenleyici olarak kullanılabilir. Ayrıca fermantasyon sırasında oluşan bokaşi sıvısı, seyreltilerek doğal sıvı gübre olarak değerlendirilebilmektedir.

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin dağıttığı bokaşi setlerinin kullanım talimatları ise şöyledir:

1. Musluğu contaları içte-dışta olacak şekilde kovaya takıp somunu sıkın.
2. Süzgeci yerleştirip 3-4 cm mukavva veya baskısız karton ekleyin.
3. Beyaz kâğıt, peçete, renkli viyol ve dergi kullanmayın; fazla kâğıt alt suyu geciktirir.
4. 1 ölçek (50 ml) konsantreyi klorsuz suyla 1:10 seyreltip karton-mukavvayı ıslatın; ilerleyen aşamada oran 1:100 olabilir.
5. Klorsuz su kullanın; gerekirse şebeke suyunu bir gece bekletin.
6. Konsantreyi kullanım sonrası ağzı kapalı şekilde buzdolabında saklayın.
7. Atıkları küçük parçalara ayırıp günde tek sefer ekleyin, talaş serpip sıvıyla ıslatın.
8. Mikro-aerobik ortam için eklemeyi tek seferde yapın; sıvı buzdolabında 1 hafta saklanır.
9. Atıklar ne kadar küçük parçalara ayrılırsa bokaşi alt suyu daha hızlı oluşur.
10. Talaş ve seyreltilmiş konsantre eklenen atıkları deliksiz aparatla iyice sıkıştırın; bu fermantasyonu hızlandırır ve kokuyu önler.
11. Kimyasal işlem görmemiş odun talaşı kullanın.
12. Talaş yoksa geçici olarak baskısız karton, mukavva veya buğday kepeği tercih edilebilir.
13. Fermantasyon için atıklar havasız kalmalı; kapak sıkıca kapatılmalı ve ekleme günde tek sefer yapılmalıdır.
14. Kova, doğrudan güneş almayan bir yerde tutulmalıdır.
15. Oda sıcaklığında (yaklaşık 24 °C) mikroorganizmalar verimli çalışır ve alt su zamanında oluşur.
16. Bokaşi alt suyu 15-20 gün içinde gün aşırı alınır, klorsuz suyla 1:100 seyreltilip bitkilere iki sulamada bir verilir.
17. Rengi elma sirkesi gibi, kokusu turşu/sirke olmalıdır; kötü koku veya renk değişimi bozulma göstergesidir.
18. Kova her gün kontrol edilmelidir; alt su buzdolabında saklanır ve bozulmuşsa kullanılmaz.
19. Sette iki kova vardır; ilk kova dolup fermantasyona girince ikinci kovayla devam edilir.
20. Dolu kova en az iki hafta kapalı, karanlık ve güneş almayan yerde bekletilir; sıvı gübre bu sürede günlük alınır.
21. Sıkıştırma kapağı kovalar arasında kullanılır; bu nedenle sette tek kapak bulunur.
22. En az 15 gün fermente olmuş posa, bahçe veya saksıda yaklaşık 30 cm derinliğe gömülür.
23. İki ay sonra bitki dikimine uygun hale gelir; istenirse çıkarılıp başka bir yerde kompost olarak kullanılabilir.