Modern Yaşam Tarzı Ömrümüzü Kısaltıyor mu?

Tıp alanındaki tüm ilerlemelere rağmen, insan ömründeki artışın beklenenin oldukça altında seyrettiği gözlemleniyor. Dünya çapında saygın bilim dergilerinden PNAS'ta yayımlanan bir araştırma, özellikle 1970 sonrası dünyaya gelen kuşaklarda ölüm oranlarının önceki nesillere kıyasla daha yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Acıbadem Life Danışmanı ve İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Erkan Sarıyıldız, bu tablonun sadece hastalıklardan değil, modern yaşam biçimimizden de kaynaklandığını belirtiyor. Sarıyıldız, "Bugün karşı karşıya olduğumuz en büyük risk, tıbbın yetersizliği değil; yaşam biçimimizin sağlığımızın önüne geçmiş olmasıdır. Çocuklarımızın bizden daha uzun ve daha sağlıklı yaşaması hâlâ mümkün, ancak bunun için bugünden harekete geçmeliyiz" uyarısında bulunuyor.

Yaşam Beklentisindeki Yavaşlama Endişe Verici

PNAS dergisinde Mart 2026'da yayımlanan kapsamlı çalışma, yaşam beklentisi artışının son yıllarda belirgin bir şekilde yavaşladığını gösteriyor. Araştırmaya göre, 1970 sonrası doğanlar, aynı yaştaki önceki nesillere göre daha yüksek ölüm oranlarıyla yüzleşiyor. ABD'de ortalama yaşam beklentisi 2010-2019 yılları arasında yalnızca 0,26 yıl artarken, önceki dönemlerde her on yılda ortalama 1,78 yıllık bir artış kaydedilmişti. Dr. Erkan Sarıyıldız, hekimlik kariyerine başladığında tıbbın ilerlemesiyle insan ömrünün de uzayacağına inandığını dile getirerek, "Çocuklarımızın bizden, bizim de anne babalarımızdan daha uzun yaşayacağını neredeyse değişmez bir gerçek olarak görüyorduk. Ancak bugün ilk kez, bu beklentinin düşündüğümüz kadar güçlü olmayabileceğini gösteren bilimsel verilerle karşı karşıyayız" ifadelerini kullanıyor.

Ömrümüzü Kısaltan Üç Temel Alan

Peki, tıptaki tüm gelişmelere rağmen neden sonraki nesillerin ömrü kısalma eğiliminde? Dr. Erkan Sarıyıldız'a göre, bu sorunun cevabı hastanelerde değil, günlük yaşam alışkanlıklarımızda yatıyor. Beslenme alışkanlıklarımız, fiziksel aktivite düzeyimiz, uyku düzenimiz, kronik stres ve sosyal yaşamımız gibi birçok faktör, yaşam süremizi sandığımızdan çok daha fazla etkiliyor. Sarıyıldız, yaşam beklentisindeki bu yavaşlamanın üç ana alanda yoğunlaştığını belirtiyor:

• Kalp ve Damar Hastalıklarının Yeniden Yükselişi: Onlarca yıl düşüş gösteren kalp krizi ve damar tıkanıklığına bağlı ölüm oranları, son yıllarda bazı yaş gruplarında yeniden artış eğilimine girdi. Obezite, tip 2 diyabet ve metabolik hastalıkların genç yaşlarda daha sık görülmesi bu durumun başlıca nedenleri arasında.
• Kolon Kanseri Vaka Yaşının Düşmesi: Beslenme alışkanlıkları ve obeziteyle yakından ilişkili olan kalın bağırsak (kolon) kanseri, geçmişte ileri yaşlarda görülürken, günümüzde 30'lu ve 40'lı yaşlardaki bireylerde de giderek daha sık teşhis ediliyor.
• “Umutsuzluk Ölümleri” Etkisi: Madde ve ilaç aşırı dozları, intiharlar, cinayetler ve trafik kazaları gibi bilim insanlarının "umutsuzluk ölümleri" olarak tanımladığı nedenler, yaşam beklentisini olumsuz etkiliyor. Özellikle kadınlarda intihar oranlarının hemen her yaş grubunda artış göstermesi, ruh sağlığı ve toplumsal koşulların önemini vurguluyor.

Dr. Erkan Sarıyıldız, tüm bu etkenleri birbirinden ayrı düşünmemek gerektiğini vurguluyor. Sağlığımızı bir birikim hesabı olarak tanımlayan Sarıyıldız, "Kötü beslenme obeziteye, obezite kalbin yorulmasına yol açar; kronik stres ikisini birden ağırlaştırır" diyor. Genç kuşakların bu birikim hesabını çok erken yaşta harcamaya başladığına dikkat çeken uzman, eğitim ve gelir düzeyi düştükçe bu kaybın daha da büyüdüğünü, bazı toplumlarda üniversite ve lise mezunları arasındaki ömür farkının neredeyse on yıla ulaştığını belirtiyor. Bu tablonun sadece Amerika'ya özgü olmadığını, gelişmiş dünyanın genelinde yaşam beklentisindeki büyümenin uzun süredir yavaşladığını ekliyor. Uzmanlar, 1939'dan sonra doğan hiçbir neslin ortalama olarak yüz yaşına ulaşmasını beklemiyor.

Geleceği Şekillendiren Seçimlerimiz

Araştırma sonuçları, yaşam beklentisini etkileyen faktörlerin önemli bir kısmının değiştirilebilir olduğunu gösteriyor. Aşırı işlenmiş gıdaların azaltılması, düzenli fiziksel aktivite, kaliteli uyku, ruh sağlığını koruma ve güçlü sosyal ilişkiler kurma gibi faktörler, hem bireysel tercihlerle şekillenebiliyor hem de yaşam kalitesini ve süresini doğrudan etkilediği bilimsel olarak kanıtlanmış durumda. Dr. Erkan Sarıyıldız, yaşam beklentisinin sadece tıbbın değil, aynı zamanda nasıl yaşadığımızın da bir aynası olduğunu ifade ederek, "Sağlıklı yaşlanmak bireysel tercihlerle başlar ancak toplumun tüm kesimlerini ilgilendiren bir konudur. Bu gidişat kaçınılmaz bir kader değil. Ne yediğimiz, nasıl hareket ettiğimiz, uykumuza, ruh sağlığımıza ve birbirimize ne kadar özen gösterdiğimiz geleceğimizi belirleyecek. Çocuklarımızın bizden daha uzun ve daha sağlıklı yaşaması seçimlerimizde gizli" sözleriyle geleceğe dair umutlu bir mesaj veriyor.