Dijital Çağ Beyni Sessizce Dönüştürüyor

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve NPİSTANBUL Hastanesi Yönetim Kurulu Başkanı Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, 22 Temmuz Beyin Günü vesilesiyle önemli açıklamalarda bulundu. Tarhan, dijitalleşmenin beynimiz üzerindeki etkilerini, yapay zekânın sunduğu fırsatları ve beraberindeki riskleri, beyin sağlığını korumaya yönelik yaşam alışkanlıklarını ve çocukların dijital dünyada nasıl güvende tutulabileceğini detaylı bir şekilde ele aldı.

Dijitalleşmenin Beyin Üzerindeki Etkileri ve Bağımlılık

Akıllı telefonlar, sosyal medya ve yapay zekânın artık günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, dijital içeriklerle sürekli etkileşimde olmanın beyni yeni uyaranlara maruz bıraktığını belirtti. Bu durumun zamanla dikkat dağınıklığına ve zihinsel bulanıklık olarak tanımlanan 'beyin sisi'ne yol açabileceğine dikkat çeken Tarhan, özellikle çocuk ve gençlerde bu tablonun daha sık görüldüğünü ifade etti. Bazı ülkelerin çocukların sosyal medya kullanımına yaş sınırlamaları getirerek dijital maruziyeti azaltma çabalarını örnek gösterdi.

Dijital bağımlılığın gücüne değinen Prof. Dr. Tarhan, ekran karşısında rahat bir pozisyonda geçirilen sürenin beynin ödül sistemini etkilediğini söyledi. Özellikle oyunlar ve sosyal medyanın, kısa aralıklarla ödül hissi yaratarak kullanıcıyı ekrana bağladığını aktardı. Ekran kullanımını azaltmak için sadece yasaklamanın yeterli olmadığını vurgulayan Tarhan, çocukların hayatına spor, oyun, sanat ve sosyal etkinlikler gibi alternatif ilgi alanları katılması gerektiğini belirtti. Amaç belirleme, günlük planlama ve gerçek yaşam deneyimlerini artırmanın da ekran süresini azaltmada etkili faktörler arasında yer aldığını ekledi.

Çocukları Korumak ve Beyin Sağlığını Desteklemek

Çocukları dijital dünyanın olumsuz etkilerinden korumanın en etkili yolunun onlarla kaliteli zaman geçirmek olduğunu belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, birlikte oyun oynamanın, yürüyüş yapmanın, kitap okumanın ve sohbet etmenin hem aile bağlarını güçlendirdiğini hem de çocuğun sosyal gelişimini desteklediğini ifade etti. Yemek sırasında telefon kullanımının yasaklanması gibi basit aile kurallarının iletişimi artırdığına dikkat çekti. Özellikle 6 yaş altı çocukların ekranla ebeveyn eşliğinde tanışması gerektiğini, bu yaş grubundaki çocukların gördüklerini gerçek yaşamdan ayırmakta zorlanabileceğini ve içerikleri yetişkin desteği olmadan doğru değerlendiremeyebileceğini vurguladı.

Toplumda yaygın olan 'insan beyninin sadece yüzde 10'unu kullanıyor' söyleminin bilimsel olarak doğru olmadığını belirten Prof. Dr. Tarhan, beyin görüntüleme çalışmalarının en basit görevlerde bile beynin birçok bölgesinin aynı anda çalıştığını gösterdiğini aktardı. Önemli olanın beynin tek bir yönünü geliştirmek değil; düşünme, öğrenme, duygular, sosyal ilişkiler ve yaratıcılık gibi farklı becerileri bir arada kullanabilmek olduğunu söyledi. Beyni canlı tutmanın en etkili yollarından birinin farklı deneyimlere açık olmak olduğunu, günlük yaşamda yapılacak küçük değişikliklerin bile fayda sağlayabileceğini dile getirdi. Farklı güzergâhlar seçmek, yeni hobiler edinmek ve merak duygusunu canlı tutmanın beynin yeni bağlantılar kurmasını destekleyen alışkanlıklar arasında olduğunu belirtti. Duyguların merkezinin beyin olduğunu, dış dünyadan gelen uyaranların beyin tarafından değerlendirilip ardından duygu yüklendiğini açıkladı. Sezgilerin ise büyük ölçüde beynin geçmiş deneyimlerinden beslendiğini, uzun yıllar boyunca edinilen bilgi ve deneyimlerin bilinç dışı değerlendirilmesinin bir sonucu olduğunu ifade etti.

Yapay zekânın, bilgiye hızlı erişim sağlayarak hayatı kolaylaştırdığını ancak her konuda hazır bilgiye ulaşmanın uzun vadede beynin düşünme ve problem çözme becerilerini daha az kullanmasına neden olabileceği uyarısında bulunan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, yapay zekânın birçok bilişsel yükü üstlenmeye başladığını belirtti. Ancak insan beynini diğer sistemlerden ayıran en önemli özelliğin empati kurabilme ve sosyal ilişkiler geliştirebilme yeteneği olduğunu vurguladı.